Wszystko o krwi
Zostań dawcą krwi
Droga dawcy
Ulga podatkowa
Historia Krwiodawstwa
Akty prawne
Linki
źródło: www.krewniacy.pl
Dzieje krwiodawstwa na przełomie wieków

Pierwsze naukowe badania naukowe nad krwią opracowano w XVII w. Jednym z pionierem tych badań był angielski lekarz Whiliam Hervty, który w sposób naukowy opisał krążenie krwi w ludzkim organizmie. Jego prace dały podstawę do podjęcia pierwszych prób z przetaczaniem krwi.

Pierwsze na świecie próby przetaczania krwi podejmowane były w XVII wieku. Wiele z nich kończyło się śmiercią biorców. Dopiero w 1667 r. przypadkowym sukcesem zakończyła się pierwsza w historii transfuzja krwi. Jean Baptiste Denia i Paul E. Emmerez przetoczyli 15 letniemu chłopcu z wysoką gorączką krew jagnięcia. Nastąpiła niespodziewanie szybka poprawa. Lekarze przypisali korzystny efekt rozcieńczania krwi żylnej. Niestety, przez następne 200 lat przeprowadzane transfuzji zazwyczaj kończyły się niepomyślnie, dlatego też zostały zaniechane aż do połowy XIX wieku.

Dopiero odkrycie przez Karla Landsteinera w roku 1901 grup krwi stało się momentem przełomowym dla hematologii. Austriacki lekarz patolog i immunolog odkrył, że w krwinkach czerwonych występują dwa antygeny, które warunkują zjawisko aglutynacji (zlepiania się krwinek) w zetknięciu z krwinkami o odmiennej strukturze antygenowej. Na podstawie tych obserwacji wyróżnił trzy grupy krwi A, B, C (później grupę C przemianowano na O, a czwartą grupę - AB - odkryto w 1907 r.), za co otrzymał w 1930 Nagrodę Nobla.

Przyśpieszenie prac w dziedzinie transfuzjologii nastąpiło na skutek wojennych potrzeb. Podczas pierwszej wojny światowej upowszechniło się przetaczanie krwi z butelki do żyły biorcy.

W roku 1926 w Moskwie (Z.S.R.R.) powstał pierwszy w świecie "Instytut przetaczania krwi", a w latach trzydziestych utworzono organizację "Służby krwi", która objęła cały kraj Związku Radzieckiego. Krwiodawstwo w nim stało się masową akcją, a krwiodawców otaczano specjalną opieką.

Wojna domowa w Hiszpanii, a następnie II wojna światowa ujawniły znaczenie krwiodawstwa dla obronności, co było powodem, że po roku 1945 badania nad konserwacją krwi zaczęto rozwijać bardzo w wielu krajach

W 1940 r. ten sam Karl Landsteiner oraz amerykański hematolog Alexander Wiener odkryli, że w czerwonych krwinkach większości ludzi (ok. 85% populacji) znajduje się jeszcze tzw. antygen Rh D, który ma bardzo istotne znaczenie, zwłaszcza przy dobieraniu krwi dla chorego. Nazwany został czynnikiem Rh i wyróżniono Rh+, Rh-. Na podstawie tych odkryć zostały stworzone podstawy współczesnej transfuzjologii.

Pierwszym ośrodkiem w Polsce, który zajmował się problemami transfuzjologii był utworzony 1935 r. „Instytut Pobierania i Konserwacji Krwi” utworzony w Warszawie, przy którym działał także „Ośrodek Krwiodawstwa”. Rok później powstał w Łodzi „Ośrodek Przetaczani Krwi”, który działał przy Centralnej Stacji Wypadkowej PCK.

Początkowo ośrodki zajmowały się opracowaniem zasad i podstaw leczenia krwią i ich popularyzacją.

W ostatnim roku przed wybuchem II wojny światowej działały w Polsce trzy ośrodki przetaczania krwi. Dysponowały one około tysiącem stałych krwiodawców.

Ważnym impulsem rozwoju Krwiodawstwa w Polsce był okres działań wojennych, podczas których gwałtownie wzrosło zapotrzebowanie na krew. Masowo zgłaszać się zaczęli honorowi dawcy krwi, a jako pierwsze oddały krew sanitariuszki i pielęgniarki. W okresie Powstania Warszawskiego masowy, spontaniczny i bezinteresowny udział, a w szczególności kobiet i młodzieży należy do najpiękniejszych kart historii Polskiego Czerwonego Krzyża.

Po zakończeniu wojny, Łódź ponownie wpisuje się na karty historii polskiego krwiodawstwa. W marcu 1945 r. powstaje tam pierwsza stacja przetaczania krwi.

Wówczas rozpoczyna się proces tworzenia krajowej Służby Krwi, i tak do 1948 r. powstaje 8 Stacji Krwiodawstwa, np.: Wrocław (1945 r.) Gdańsku i Warszawa (1948 r.). Do tego też czasu krwią leczono rzadko i przetaczano ją metodą bezpośrednią.

W dniu 7 listopada 1948 r. wydano pierwszą w Polsce ustawę o krwiodawstwie.

Krwiodawstwo nabierało kształtu i intensywnie rozwijało się krwiolecznictwo. Wyłącznie płatni, pierwsi dawcy rekrutowali się głównie spośród młodzieży akademickiej i rodzin chorych środowisk studenckich.

Jest to okres, gdy Kliniki, szpitale dokonywały sporadycznie transfuzji bezpośrednich. Sytuacja ta zmusiła ówczesną Służbę Krwi do masowej akcji na rzecz wprowadzenia krwi konserwowanej do szpitali a także samej akcji szkoleniowej o technice przetaczania, określania grup krwi i wykonywania prób krzy¬żowych.

W roku 1948 Polski Czerwony Krzyż przekazał nowo powstałej Służbie Krwi podporządkowanej pod Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej prowadzone do tego roku przez siebie wszystkie Punkty i Stacje Krwiodawstwa.

Ważną datą w dla polskiego Krwiodawstwa jest rok 1951, którym to w Warszawie powstaje Instytut Hematologii zajmujący się chorobami krwi oraz problemami jej konserwacji, preparatyki i krwiolecznictwa. Celem statutowym Instytutu jest prowadzenie nadzoru merytorycznego nad powstałą siecią stacji. W pierwszych latach działalności Instytut zajmował się usystematyzowaniem i ujednoliceniem przepisów leczenia krwią oraz tworzeniem nowych placówek służby krwi. Instytut prowadzi także szkolenie fachowe pracowników nauki, laborantów i techników. Rok działalności IH przynosi pierwsze rezultaty w postaci otwieranych nowych punktów krwiodawstwa, których łączna liczba wynosiła 19 ośrodków. W ciągu pierwszych 9 lat istnienia Instytut podjął działalność naukową, zarówno na polu aplikacyjnym, jak i w dziedzinie nauk podstawowych.

Na przełomie lat 50-tych i 60-tych rozpoczęto organizację, na bazie szpitali terenowych, punktów krwiodawstwa, będących na prawach oddziałów, podlegających merytorycznie Sta¬cji Wojewódzkiej.

Istotny przełom w krwiolecznictwie nastąpił, gdy z krwi konserwowanej wykonano osocze liofilizowane - najpierw uniwersalne a potem grupowe, o długim terminie ważności (3 lata) i łatwe do przechowywania.

Rok 1958 był oficjalnym początkiem honorowego krwiodawstwa w Polsce. Zaprzestano wówczas płatnego pobierania krwi, z wyjątkiem dawców specjalnych - poddawanych seroferezom z przeznaczeniem osocza na produkcję surowic wzorcowych i immunoglobuliny anty-D.

W 1958 roku pozyskano 2,5% krwi od honorowych krwiodawców, aby w 1992 roku dojść do 99%.

Z końcem lat 60-tych, wprowadzono zestawy jednorazowe do pobierania krwi i prepa¬ratyki, oraz do przetaczania krwi i osocza.

Istotną rolę w rozwoju honorowego krwiodawstwa odegrały Kluby Honorowych Dawców Krwi, które zaczęły powstawać już w latach 60-tych Kluby powstawały i działały we wszystkich środowiskach - w zakładach pracy, w wojsku, milicji, szkołach, na uczelniach, w dużych i małych miejscowościach. Warto zauważyć, że najaktywniejsze kluby działały w tych zakładach pracy, gdzie występowały najcięższe warunki pracy - w kopalniach, hutach, stoczniach i na kolei. Pracownicy tych zakładów okazywali się najofiarniejszymi, bezinteresownymi krwiodawcami. Rozkwit klubów datuje się na połowę lat 80-tych (4,5 tys. klubów). Wraz ze zmianami systemowymi w Polsce po roku 1989 i likwidowanymi zakładami pracy, Kluby Honorowych Dawców Krwi zaczęły znikać być zamykane. W ich miejsce powstawały wówczas kluby lokalne, gminne, miejskie i rejonowe lub parafialne. Członkami tych klubów są honorowi dawcy krwi mieszkańcy dzielnicy, gminy, miasta itp.

W roku 1969 Rada Ministrów podjęła uchwałę w sprawie honorowego krwiodawstwa. W roku 1972 wprowadzono obchody "Dni H.D.K. w kraju", które obchodzone od 1988 r. są do tej pory każdego roku w dniach 22-26 listopada.

Poczynając od lat 70-tych problemem szczególnej uwagi stało się bezpieczeństwo biorcy krwi i preparatów krwiopochodnych. Wprowadzono w związku z tym kolejne testy do oznaczania markerów wirusologicznych.

W roku 1972 studenci z wyższych uczelni po raz pierwszy podjęli akcję oddawania honorowo krwi – pod nazwą WAMPIRIDA, oraz propagandę w tym zakresie.

Najbardziej efektownym osiągnięciem Służby Krwi tych lat było wprowadzenie w 1973 roku powszechnej profilaktyki konfliktu Rh - preparatem immunoglobuliny anty-D, przy¬gotowanym z osocza uzyskanego w stacjach przez Instytut Hematologii. Preparat wdrażany przez stacje krwiodawstwa, pozwolił na przestrzeni 25 lat prawie zlikwidować problem choroby hemolitycznej noworodków.

Ograniczone możliwości stacji w zakresie przerobu krwi pełnej na preparaty stworzyły w latach 80-tych konieczność wyposażenia punktów krwiodawstwa pobierających powyżej 1000 litrów krwi rocznie w sprzęt do preparatyki.

W 1981 r. przyznano bezpłatne lekarstwa dla zasłużonych honorowych dawców krwi.

W dniu 23 maja 1988 r. ustanowiony i obchodzony tegoż dnia jest Międzynarodowy Dzień Honorowego Dawcy Krwi.

Szereg decyzji Instytutu Hematologii i Transfuzjologii i MZiOS, podejmowanych w latach 90-tych, zdecydowało o nowym obliczu Polskiej Służby Krwi.

W 1992 r. wprowadzono do obowiązku stosowanie pojemników plastikowych do pobierania krwi. Umożliwiało to pobieranie i preparatykę w systemie zamkniętym, a w konsekwencji likwidację problemu zakażeń bakteryjnych krwi. Oznaczało to również możliwość realizacji podstawowej zasady współczesnego krwiodawstwa - tzn. bezpiecznego uzyskiwania z jednego pobrania krwi 3 jej składników - krwinek, płytek krwi i osocza.

Wobec pełnego pokrycia zapotrzebowania szpitali na krwinki czerwone i w celu właściwego wykorzystania krwi pobieranej od dawców, w sytuacji narastającego zapotrzebowania na preparaty osoczopochodne - wprowadzono w stacjach plazmaferezę manualną. Zasadniczy rozwój plazmaferezy datuje się od 1992 roku do momentu rozpoczęcia wyposażania stacji w aparaturę automatyczną do poboru osocza i utworzenia Pracowni Plazmaferezy i Separacji Komórkowej.

W 1993 r. utworzono Narodowy Program Samowystarczalności Polski w zakresie preparatów osoczopochodnych, co zaowocowało wprowadzeniem do lecznictwa bezpiecznych, inaktywowanych preparatów albumin, immunoglobulin i czynnika VIII z osocza polskich dawców.

W 1993 r. wycofano z użytku klinicznego osocza liofilizowanego.

W 1993 r. wprowadzono obowiązek powołania w stacjach działów Kontroli Jakości i Standaryzacji oraz wprowadzenie w pracy zasad GMP.

W 1994 r. wprowadzono obowiązku karencji osocza przeznaczonego do użytku klinicznego.

Ogromnym ułatwieniem pracy stacji krwiodawstwa była komputeryzacja stacji - program „Bank Krwi" i wprowadzanie kodów identyfikujących mających zmaksymalizować bezpieczeństwo krwi. Z tego względu wprowadzono centralizację badań wirusologicznych, USR i ALAT.

Od roku 1995 osocze - produkowane również z krwi pełnej - jest osoczem FFP -osoczem o najwyższej jakości tak z punktu widzenia stosowania klinicznego jak i z uwagi na jego frakcjonowanie.

W drugiej połowie lat 90 wyposażono stacje w nową aparaturę dostosowaną do aktualnych potrzeb, związanych z komputeryzacją i koniecznością dostosowania się do współczesnych wysokich standardów np.:. automatyczne analizatory Hematologiczne, automaty do badań wirusologicznych, oraz automatyczne Analizatory Biochemiczny do oznaczania ALAT. Wszystkie te aparaty współpracują z sieciami komputerowymi, eliminując błędy ludzkie.

22 sierpnia 1997 roku została podpisana Ustawa o publicznej Służbie Krwi, która jest głównym źródłem prawa dotyczącym krwiodawstwa. Akt ten reguluje zasady pobierania, przechowywania i przetwarzania ludzkiej krwi, obrotu krwią i preparatami krwiopochodnymi, a także określone zostały warunki zapewniające dostępność tych preparatów oraz zasady organizacji publicznej służby krwi.

W 1997 r. zostaje powołana Fundacja „Sportowcy dla Życia”, której głównym celem jest działanie na rzecz honorowego krwiodawstwa, krwiolecznictwa i poprawa wizerunku polskiego sportu. Do tego też celu zachęca wiele znanych osób zarówno z aren sportowych jak i ludzi telewizji i estrady. Organizuje zbiórki krwi i przeprowadza pierwsze kampanie bilbordowe w Polsce promujące Honorowe Krwiodawstwo.

Od 1997 roku środowisko polskich honorowych dawców krwi ma Krajowego Duszpasterza kapelana Wojska Polskiego ks. ppłk Zenona Surmę. Na mocy Dekretu Watykańskiego z dna 22 maja 1999 roku patronem polskich honorowych dawców krwi jest polski święty - o. Maksymilian Maria Kolbe.

Z dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 23 grudnia 1998 r. Wojewódzkie Stacje Krwiodawstwa została przekształcone w Regionalne Centa Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa, a Punkty Krwiodawstwa w Oddziały Terenowe RCKiK.

1 maja 2004 r. powstaje „Europejska Fundacja Honorowego Dawcy Krwi”, która jest kontynuatorem działań Fundacji „Sportowcy dla Życia”. EFHDK promuje Honorowe Krwiodawstwo poprzez Spoty telewizyjne, radiowe, realizacje kolejne kampanie bilbordowe przy uczestnictwie znanych i lubianych aktorów, sportowców i muzyków. Kampania społeczna KREWNIACY staje się jedną z największych kampani społecznych w Polsce. Rozpoczyna się nowy etap polskiego Krwiodawstwa.